Καιρός απουσίας

Βαθιά πολύ στα ενδότερα της σάρκας μας
οι μουσικές των ποιημάτων που νιώσαμε
είπαμε
γράψαμε
απαγγείλαμε
καθαγιάζουν τον χρόνο
ως άστρα που φέγγουν
σε καιρούς νεφελώδεις. 

          Δεν έχω πια τι να (σου) πω∙
       αυτοεξόριστος στη σκήτη μου
πενθώ για τ’ άστρα που χαθήκαν. 


Τάκης Τσαντήλας

 

Φλερτάροντας ποιήματα

Να φεύγεις σαν να 'ρχεσαι 
φλερτάροντας ποιήματα 
λουσμένη μέσα στο φωτεινό σου ναυάγιο 
με τους ανθούς της σιωπής να ευωδιάζουν 
καθώς στον ορίζοντα 
προβάλλουν ως νύμφες 
οι πρώτες των άστρων αχτίδες 
μιας έκπαγλης νύχτας. 

ΥΓ: Αν κάτι μας προσκαλεί να ανιχνεύσουμε 
βαθιά μέσα στην άναστρη νύχτα 
είναι το φως που εκπέμπει η μουσική 
σαν ανταμώνει με την ποίηση. 


Τάκης Τσαντήλας 


Συλλογή: «ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη» 
«Χρόνος Εκδόσεις»  2019 

Υστερόγραφα με παραλήπτη / Κριτική αναφορά του Αντώνη Χαριστού

«Ο αληθής ποιητής πρέπει να ομοιάζη την δρυν, ήτις όσον υψηλότερα αίρει την κεφαλήν προς τον ουρανόν, τόσον βαθύτερον βυθίζει την ρίζαν εις την γην» έγραφε ο Εμμανουήλ Ροΐδης και ο ποιητής Τάκης Τσαντήλας βάλθηκε να επιβεβαιώσει με τον πλέον ειλικρινή και αφοσιωμένο τρόπο την δυναμική της έκφρασης στην ποιητική φόρμα.
Πράγματι, η ποιητική συλλογή αναπτύσσεται σε ορίζοντα νοηματοδοτήσεων και εννοιολογικών αναφορών παράλληλα με ένα αυτόνομο βάθος συναισθηματικών συνδέσεων με επιθυμίες, η ικανοποίηση των οποίων, όντας περιπλεγμένων σε δίχτυα εξωτερικών επιρροών, δεν αποτελεί αυτοσκοπό αλλά δικαίωση ως προς την πρόθεση. Με άλλα λόγια, η ποίηση του Τάκη Τσαντήλα διέρχεται μία δαιδαλώδη διαδικασία αυτοκάθαρσης διατρανώνοντας, σε ένα επίπεδο, την ποικιλία τριών επιπέδων αυτογνωσίας. Το πρώτο επίπεδο ανταποκρίνεται κατ’ επανάληψη στο όνομα του «λόγου». Στο σημείο αυτό αξίζει να σταθούμε προκειμένου να αντιληφθούμε τη γεφύρωση του «λόγου» με το δεύτερο επίπεδο του «εγώ» και το τρίτο επίπεδο του «εσύ».
Ο «λόγος» λοιπόν δεν είναι, στην συγκεκριμένη περίπτωση, το συνονθύλευμα λέξεων. Δεν αποτελεί το άνοιγμα της σκέψης στην συγκρότηση των νοημάτων. Αντιθέτως, διαρθρώνεται στην ψυχαναλυτική οπτική μίας ενδοσκόπησης κατά την οποία ο «λόγος» μετατρέπεται στο αυτοαναλυόμενο «εγώ» προτού το τελευταίο αναγνωρίσει αυτόνομα τον εαυτό του σε νέο επίπεδο της ποιητικής έκφρασης.
«Πόσο μα πόσο φως εδρεύει στα ποιήματα!
Εμπρός λοιπόν να τ’ ανιχνεύσουμε
να γίνουμε ανοιχτοί, εναργείς, μακρόθυμοι
το φορτίο φαντάζει βαρύ
είναι βαρύ» (σελ. 5).
Ακριβώς, ο «λόγος» προσλαμβάνει τη μορφή της ζωής σε ενέργεια και δυναμική κατεύθυνση μετατοπίζοντας το βάρος αυτής στην πνευματική αντιμετώπιση των κελευσμάτων ως προκλήσεων νέων εμπειριών.
«Ό,τι γεννιέται μέσα μου
γίνεται φως ανέκκλητον
και λόγος» (σελ.6).
Η επιθυμία κατακαίει τα τοιχώματα της συνειδητής ματαίωσης. Η διάψευση ελπίδων και προσδοκιών δεν επιτρέπει στον δημιουργό την προοπτική εξάπλωσης των αισιόδοξων προθέσεων. Αντίθετα, του υπαγορεύει επιτακτικά την παράδοση άνευ όρων στην ματαιότητα των πραγμάτων. Πρόκειται για το σημείο τομής στην ποιητική του Τάκη Τσαντήλα.
Ενώπιον ενός ατομικού και συλλογικού αδιεξόδου αρνείται τον αφοπλισμό, ακόμα και στην περίπτωση κατά την οποία το σωματικό μέτωπο έχει καταρρεύσει, αναζωογονείται μέσα από το «λόγο» και επανεξετάζει την στάση ζωής στην όψη των λεκτικών σχηματισμών. Στους τελευταίους οι λέξεις απελευθερώνονται. Εδώ ακριβώς, ο «λόγος» αναγνωρίζει ως αιχμή του δόρατος όχι μία αφηρημένη μεταμόρφωση εικόνων αλλά τη λεκτική δομή των επιθυμιών στην προέκταση των οποίων αναζητά νέες διαδρομές δικαίωσης. «Ευκρινής και αθώος
ως πυρίκαυστος λόγος
απέναντι σε καιρούς
ευτελείς κι ανυπόφορους» (σελ 9).
 Ο «λόγος» στην λεκτική του ανατομία απορρέει αυθόρμητα στη νέα ουτοπία της βιωμένης ανατροπής των συνειδήσεων μακριά απ’ την επιφάνεια και την υποκρισία των στιγμών. Ο χρόνος αποκτά σώμα στις λέξεις. Το όνομα και η ταυτότητα των τελευταίων καθρεφτίζει τη δυναμική ώσμωση νέων δεδομένων που συλλέγει σε κάθε βήμα της ατομικότητας προς την ανάγνωση των υπόκωφων επιταγών της ζωής, μορφοποιημένης όπως ο ίδιος θέτει ως προτεραιότητα.

   Από το πεδίο «λόγος» ως ανάλυση και προετοιμασία της εικονοποιίας μεταβαίνουμε στο δεύτερο, παράλληλο αρχικά αυτόνομο στη συνέχεια, επίπεδο της ποιητικής συλλογής. Αφορά το «εγώ», όχι στην φροϋδική του αναγνώριση αλλά στην ποιητική του υποκείμενου στις επιθυμίες λόγου.
Εδώ πλέον, ο λόγος έχει αποδεσμευτεί από τον ρόλο επόπτη και διαμορφωτή κατευθυντήριων αρχών και εναποθέτει τα κυριαρχικά του δικαιώματα στην αυτοτέλεια της ατομικής προσέγγισης των αισθήσεων. Πράγματι, ο έρως γνωστοποιείται στο εξωτερικό περιβάλλον ως βαθύτερη ανάγκη αποκάλυψης ενός εσωτερικού αθέατου κόσμου.
«Να είσαι θέλω
καθαγιασμένη φωτιά
στα χείλη
στο σώμα
στις φλέβες μου.
Πόθος
δαιμονικός κι αχαλίνωτος.
Έκπαγλος λόγος
στην κάθε έξαρση
των ηδονών σου» (σελ.13).
Είναι ο έρως, όχι ως σωματική επιταγή αλλά ως μετάφραση συναισθηματικών πόθων, το εγερτήριο νέας εποχής στην οποία καταφεύγει με σκοπό να βαπτίσει τα νέα δεδομένα στην αμόλυντη και καθαρή αίσθηση της φύσης των πραγμάτων. Η νέα πραγματικότητα δεν είναι εξωτερική. Δεν λανθάνει προς την άρνηση προκειμένου να ακολουθήσει διαλεκτικά την θετική αποδοχή. Είναι η νέα ουτοπία της εσωτερικής ανακάλυψης όλων όσων η πεζή καθημερινότητα, στο διάβα του χρόνου, περιορίζει και σχεδόν αστυνομεύει, προκειμένου οι επιθυμίες να υπαχθούν ολοκληρωτικά στα πολιτισμικά δεδομένα της συμβατικής αναπαραγωγής μίας εννοιακής ισορροπίας.
Σε αυτό το επίπεδο του «εγώ» αντιδιαστέλλονται τα είθισται μίας ανεδαφικής ολοκλήρωσης της πραγματικότητας. Πλέον, ο ποιητικός λόγος αυτορυθμιζόμενος σε οικείο χώρο αναδιατάσσει τα δικά του νοήματα στον έρωτα ως συναισθηματικό και πνευματικό γεγονός με τη μνήμη να συνοδεύει και να συντροφεύει την απουσία του σώματος.
«[…] τα τραγούδια που λένε για έρωτες
δίχως τον έρωτα μέσα τους» (σελ. 19).
Πράγματι, η απουσία του σώματος ως δείκτη στιγμών δεν καταργεί την επιθυμία. Αντίθετα, την επιδοκιμάζει έως την τελική της αποθέωση.

   Αποθέωση, η οποία γεφυρώνει την απόσταση με το τρίτο παράλληλο αρχικά και ανεξάρτητο εν τέλει επίπεδο στο τέλος που είναι το «εσύ». Το «εσύ» είναι απρόσωπο. Διαθέτει όμως χαρακτήρα. Έναν χαρακτήρα εξέγερσης και ρήξης.
«Ανάμεσα σε μνήμες
από καιρούς αιμοβόρους
κι αθώρητα δάκρυα
η αίσθηση ενός οικείου αγγίγματος
είναι που περικλείει
όλη την απεραντοσύνη της αγάπης» (σελ. 23).
Ιδού, η απάντηση στο τρίπτυχο του λόγου-εγώ-εσύ. Η επανάσταση των αισθήσεων και των εικόνων νοηματοδοτεί την απομάγευση του «εγώ» μέσα από τον ποιητικό «λόγο» προκειμένου, τηρουμένων των αναλογιών εποχής, χρόνου και χώρου, να προσδώσει υπεραξία στο εκάστοτε «εσύ» της αγάπης. Η τελευταία ετεροκαθορίζεται από τις πράξεις των λεκτικών προσδοκιών.
Η πράξη ως ρηξικέλευθη έκκληση αποδοχής διακλαδώνει τα λιμνάζοντα νερά του βίου ταράζοντάς τα με στόχο την διάπλαση των ονείρων στους όρους του έρωτος. Ο λόγος, καθαρμένος από τα λέπια μιας άχρωμης και άνοστης δέσμης υποχρεώσεων, γίνεται χρόνος ηδονών και παθών.
Ο ποιητής μεταμφιέζει την απόσταση, επιθυμιών και ματαίωσης των, σε προσωποποιημένη καταγραφή της ζωής.
«Μοιάζουμε ναι! Σαν διψασμένα νερά
 που κυλούν ακατάπαυστα
σε ποτάμια και μάγουλα
κι αρδεύουν επίμονα την αιωνιότητα» (σελ 49).
Η ποίηση του Τάκη Τσαντήλα είναι η εμπειρία της αξίας για ζωή με τον έρωτα σε θέση εικόνας και τις λέξεις σε σχήμα ουράνιου θόλου.

Υστερόγραφα με παραλήπτη / Τάκης Τσαντήλας

(Ποιητική συλλογή, εκδόσεις Χρόνος, Λαμία 2019)

Κριτική αναφορά / Αντώνης Χαριστός / 31.03.2020

Η παρούσα κριτική αναφορά θα δημοσιευτεί τον Μάιο του 2020
στο δεύτερο τεύχος των Εκδοτικών Νέων
της Υπερρεαλιστικής Ομάδας Θεσσαλονίκης

 https://surrealistsalonik.wordpress.com

Μετέωρο βήμα

Εμείς το εξεγερμένο μέλλον

με τον πορφυρό κρατήρα,

η αναρρίχηση στον ιστό των παθών

ο ανθός της χαράς που σπείραμε στον ορίζοντα

η ευωδιά που αναδίδουν τα ποιήματα

καθώς τ’ απαγγέλει ο άνεμος

προσπερνώντας μαζί μας

το μετέωρο βήμα της νύχτας

ΥΓ: Καμιά νύχτα - όσο βαθιά κι αν φαντάζει -
δεν δύναται να αποκρύψει
την πάνσεπτη λάμψη των άστρων


Τάκης Τσαντήλας

Μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον κ. Πλούταρχο Πάστρα για το Λογοτεχνικό Περιοδικό «ΚΕΦΑΛΟΣ»

1. Αν έπρεπε να δώσετε έναν ορισμό για τη λογοτεχνία, ποιος θα ήταν αυτός;

* Λογοτεχνία είναι, θα έλεγα, η τέχνη του λόγου που αποτυπώνεται με πεζό ή έμμετρο τρόπο και καθαίρει τα πάθη. Μπορεί να είναι βιωματική ή μυθοπλαστική ή ακόμα και συνδυαστική και των δυο αναφερθέντων . Έτσι κι αλλιώς όμως οφείλει να συγκινεί, να καλλιεργεί, να προβληματίζει, να ευφραίνει. Να αναδίδει ηδονές και οδύνες με μεστό και διάφανο τρόπο αποφεύγοντας ωστόσο, ει δυνατόν, τους βερμπαλισμούς και τους μελοδραματισμούς. Μια διεργασία, θα έλεγα, επίμονη, επίπονη και συνάμα γοητευτική.

2. Τι μπορεί να προσφέρει η λογοτεχνία στο σύγχρονο άνθρωπο;

* Η λογοτεχνία, η τέχνη του λόγου γενικότερα δεν θεωρώ πως πρέπει απλά να είναι ωραίες και γλαφυρές εκθέσεις ιδεών. Ή τουλάχιστον, να μην είναι μόνο αυτό. Η λογοτεχνία οφείλει να καλλιεργεί, να διεγείρει, να αφυπνίζει, να εξεγείρει. Σαφώς και δεν δύναται να αλλάξει ο λόγος τον κόσμο. Όσο καλός, οξύς, κριτικός, ποιητικός, ερωτικός, ανατρεπτικός κι αν εκφέρεται. Μπορεί όμως να διεγείρει συνειδήσεις, να εξεγείρει αισθήσεις, να πυροδοτήσει σιωπές. Να κινήσει και να αφυπνίσει αδρανοποιημένα αντανακλαστικά. Λέω σε κάποιο γραπτό μου: «Υπάρχει λόγος να ανιχνεύεις λέξεις στο σκοτάδι. Ένας αντάρτης στίχος να βρεθεί ίσως φωτίσει με τη λάμψη του το σύμπαν.»

3. Η ποίηση στις ημέρες μας δεν έχει τη θέση που κατείχε παλαιότερα. Για ποιο λόγο πιστεύετε πως συμβαίνει αυτό και πως θεωρείτε ότι θα είναι το μέλλον της;

* Παλαιότερα είχαμε την τύχη να έχουμε εξαιρετικούς και παγκοσμίας εμβέλειας ποιητές. Δεν είναι καθόλου τυχαία τα δύο νόμπελ λογοτεχνίας που άξια απονεμήθηκαν στον Γιώργο Σεφέρη και στον Οδυσσέα Ελύτη. Κοντά σε αυτούς μεσουράνησαν και άλλοι μεγάλοι και σπουδαίοι ποιητές μας.
Σήμερα έχουμε παρά πολλούς/ες που γράφουν ποίηση, έχουμε και σήμερα εξαιρετικούς ποιητές και ποιήτριες, απλά η κρίση που πιστεύω πως δεν ήταν μόνο οικονομική αλλά πρωτίστως πολιτιστική άφησε τα δυσοίωνα ίχνη της και στον ιδιαίτερο αυτό χώρο. Υπάρχει υπερβολική παραγωγή βιβλίων ποίησης και χρειάζεται προσπάθεια για να μπορέσεις να ανιχνεύσεις τα ιδιαίτερα, τα καλύτερα, τα ξεχωριστά. Θέλω να πιστεύω πως στο μέλλον η σχέση της ποίησης με το αναγνωστικό κοινό θα έχει πιο βαθιά και ποιοτικά χαρακτηριστικά. Πως η πολιτεία θα συνδράμει σ’ αυτό και πως η αναβάθμιση της παιδεία θα σταθεί αρωγός ώστε να ενδυναμώσει αυτή η σχέση.    

4. Και τώρα μία δύσκολη ερώτηση. Τι σημαίνει για σας ποίηση;

* Ποίηση, για μένα, είναι η συμπυκνωμένη μορφή λόγου που καταγράφει τα σκιρτήματα ή τα σπαράγματα της ψυχής και του νου μας. Ο επίπονος άχραντος λόγος που αλώνει αναίσχυντα τείχη, που στήνει σκάλες σ’ απρόσιτα σύννεφα, που ανιχνεύει δυσεύρετα άνθη σε βυθούς μυστικούς των αιώνων και θωπεύει αβρά τις αισθήσεις ανθρώπων, ανέμων και άστρων. Η συνεύρεση της φωτιάς με τη στιλπνή υγρασία και με το φεγγάρι να φέγγει.

5. Πότε ξεκινήσατε ν’ ασχολείστε με την τέχνη του λόγου και ποιος ήταν ο λόγος που σας παρότρυνε;

* Ξεκίνησα να γράφω ποίηση, πρωτόλεια γραπτά μάλλον με ποιητική ακολουθία, από τις τρυφερές ηλικίες του δημοτικού ακόμα, φτιάχνοντας στιχάκια με αφορμή κυρίως θέματα που συζητούσαμε στο σπίτι – καμαρούλα μια σταλιά – με τους γονείς μου, στο σχολείο με τους συμμαθητές και τους δασκάλους μου, στην αλάνα με τους φίλους. Τον βαθύ λόγο που με ώθησε και με παρότρυνε να γράψω, θα έλεγα πως ακόμα τον αναζητώ. Οι πολλές και ποικιλόμορφες ανησυχίες μου θαρρώ ίσως που αναζητούσαν να βρουν δημιουργική διέξοδο.

6. Γιατί γράφετε;

* Ερέθισμα για να γράψει κάποιος/α θεωρώ τα φορτία του. Οι σεισμικές εκείνες δονήσεις που συντελούνται με τον ένα ή άλλο τρόπο εντός μας και ζητούν αποφόρτιση, ζητούν διέξοδο, ζητούν να αποτυπωθούν ως λόγος στο αέναο στροβίλισμα του χρόνου, ως πείρα και πυρά, ως βίωμα κι επιθυμία, ως νοσταλγία και προσμονή. Γράφω λοιπόν για να σβήσω περισσότερο πράγματα που με έχουν φορτίσει αρνητικά και να αναδείξω όλα εκείνα που άφησαν φωτεινά κυρίως και ανεξίτηλα ίχνη εντός μου.

7. Ποια είναι η πηγή της έμπνευσής σας;

* Ο λόγος μου είναι βιωματικός θα έλεγα και σαφώς ανθρωποκεντρικός. Ο έρωτας ως συναίσθημα, ως αίσθηση, ως ανάγκη, ως βίωμα, ως μυστήριο, ως σύμβολο είναι η κύρια πηγή έμπνευσής μου. Κι ακόμα τα πάθη. Τα πάθη των ερωτευμένων, των ναυαγών, των προσφύγων, των μεταναστών, των κατατρεγμένων, των αποκλεισμένων. 

8. Με ποιο λογοτεχνικό είδος ασχολείστε περισσότερο;

* Ασχολούμαι και ασκούμαι περισσότερο με την ποιητικό λόγο και ειδικότερα με τον ερωτικό ποιητικό λόγο. Κι αυτό γιατί πέρα από τον έρωτα ως συναίσθημα, ως αίσθηση, ως βίωμα που θεωρώ πως είναι η άχραντη των αχράντων επικοινωνία, θεωρώ επιπλέον πως όλα μα όλα όσα ανασαίνουμε, αισθανόμαστε, ζούμε έχουν (και) την ερωτική τους διάσταση. Κι αυτό καθιστά τον έρωτα την πλέον ανατρεπτική και αχειρωγώγητη αίσθηση.

9. Μιλήστε μας για το λογοτεχνικό σας έργο.

* Όπως αναφέρθηκα και πιο πάνω, ξεκίνησα να γράφω ποίηση, η γραπτά μάλλον με ποιητική ακολουθία, από τις τρυφερές ηλικίες της προεφηβίας. Το 1982 αποφασίσαμε με έναν καλό φίλο που έγραφε κι αυτός, τον Κώστα Κολλημένο, να εκθέσουμε δημόσια τα γραπτά μας. Κάπως έτσι εκδόθηκαν τα «Είδωλα που κραυγάζουν». Στη συνέχεια έγραφα σποραδικά θα έλεγα και ποιήματά μου δημοσίευαν διάφορα έντυπα (περιοδικά και εφημερίδες). Μετά από αρκετά χρονιά αποχής από εκδόσεις και τα συναφή επανήλθα το 2006 με τα «Ενδελεχή κι απόκρυφα ατοπήματα». Έκτοτε συνεχίζεται αδιαλείπτως η δημιουργική και καρποφόρα πορεία μου. Το 2007 εκδίδεται από τις εκδόσεις «Οιωνός» η ποιητική συλλογή «Ανιχνεύοντας ουρανό». Το 2008 εκδίδονται από τις εκδόσεις «Αρμός» από κοινού με τη Μαρία Ροδοπούλου τα «Προ-αιρετικά και ατημέλητα», μια ερωτική ακολουθία προσώπων ή ένας ερωτικός λόγος και αντίλογος καλύτερα. Το 2008 επίσης εκδίδεται από τις εκδόσεις «Οιωνός» η ποιητική συλλογή «Ιχνηλατώντας τη σιωπή. Το 2010 εκδίδονται και πάλι από τις εκδόσεις «Οιωνός» οι «Υδρίες ανάσες». Ακολουθούν το 20011 οι «Αλκυονίδες μνήμες» εκδόσεις «Οιωνός» και η συλλογή «Της ροής και της τέφρας» από τον «Άνεμος εκδοτική». Το 2013 εκδίδεται ξανά από τις εκδόσεις «Οιωνός» το «Όλον και το τίποτα της νοσταλγίας». Έπεται το 2015 από τις εκδόσεις «Συμπαντικές διαδρομές» τα «Σεπτά κι ανερυθρίαστα». Για να καταλήξουμε στο 2019 με τα «ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη» από τις «Χρόνος Εκδόσεις». Ποιήματα μου έχουν συμπεριληφθεί σε διάφορες ανθολογίες, σε πλείστα έντυπά αλλά και ηλεκτρονικά μέσα. Διατελώ μέλος του «Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων».  

10. Πείτε μας λίγα λόγια για το τελευταίο σας βιβλίο που έχει τίτλο: «ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη». Χρόνος Εκδόσεις / 2019

* Το τελευταίο μου βιβλίο, είναι η ένατη (9η) προσωπική ποιητική συλλογή και εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2019 από τις «Χρόνος Εκδόσεις. Ο τίτλος του είναι «ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη» και έχει την ιδιομορφία όλα τα ποιήματα, 47 τον αριθμό, να έχουν και το υστερόγραφό τους. Το υστερόγραφο πολλές φορές απαντάει θα έλεγα στο κυρίως ποίημα, ενώ κάλλιστα, κατά  τη γνώμη μου, τα υστερόγραφα θα μπορούσαν να σταθούν και ως αυτόνομα ποιήματα. Είναι θα έλεγα μια ενδιαφέρουσα ποιητική συλλογή, και αποζητάει την κρίση και την κριτική αξιολόγηση των παραληπτών και αποδεκτών της.  

11. Ποια είναι η αγαπημένη σας ώρα μέσα στην ημέρα που κάθεστε και γράφετε;

* Η αγαπημένη μου ώρας, ώρες μάλλον τόσο για διάβασμα όσο και για γράψιμο είναι αργά το βράδυ τότε που η ηρεμία που επικρατεί βοηθά το μυαλό να συγκεντρωθεί, τότε που μπορούν να σ’ επισκεφτούνε πιο άνετα η μνήμη, η μούσα, η νοσταλγία, η έμπνευση έτσι που να μπορείτε μαζί να περιπλανηθείτε,  να απογυμνωθείτε, να αποδράσετε, να ποιήσετε.

12. Πως είναι η ζωή ενός λογοτέχνη στα χρόνια της κρίσης;

* Η ζωή ενός λογοτέχνη στα χρόνια της κρίσης ήταν θαρρώ όμοια ή παρόμοια όπως όλων των συμπολιτών μας. Το τσουνάμι της κρίσης χτύπησε τους πάντες και ιδιαίτερα τους μη έχοντες και τους αποκλεισμένους. Ο λογοτέχνης στα χρόνια  της κρίσης, βγήκε στους δρόμους, φώναξε, διαμαρτυρήθηκε, κατάγγειλε πολιτικές και πολιτικούς και χρόνιες παθογένειες ενός συστήματος που φαίνονταν από χρόνια πως κάποια στιγμή θα έρθει το παλιρροιακό κύμα και θα το ξεγυμνώσει. Ο λογοτέχνης βίωσε και αυτός με οδυνηρό θα έλεγα τρόπο την κατεδάφιση της κοινωνίας μας προσπαθώντας όσο μπορούσε να σταθεί αρωγός στον δοκιμαζόμενο λαό μας.

13. Πως θα χαρακτηρίζατε τη λογοτεχνική παραγωγή σήμερα;

* Θεωρώ μεγάλη, αρκετά μεγάλη τη λογοτεχνική παραγωγή σήμερα. Πολλές ποιητικές συλλογές, πολλά μυθιστορήματα, διηγήματα, πεζά. Έχουμε εξαιρετικούς (και) σήμερα λογοτέχνες, θα αποφύγω εδώ, επιτρέψτε μου, να αναφέρω ονόματα. Σαφώς και από τη μεγάλη αυτή παραγωγή θα πρέπει να ψάξεις, να ανιχνεύσεις, να βρεις τα ξεχωριστά ή τουλάχιστον αυτά που έχουν κάτι να σου πουν. Ενώ αυτό, η μεγάλη λογοτεχνική παραγωγή  δηλαδή, θα έπρεπε να καταδεικνύει και μια βαθιά αγάπη του κόσμου προς το διάβασμα, θαρρώ πως αυτό δεν υφίσταται. Θεωρώ μικρό το ποσοστό των συμπατριωτών μας που αγαπάει πραγματικά το διάβασμα, τη μελέτη, τη σπουδή. Θεωρώ μικρό το ποσοστό που ψάχνει και εντρυφεί πάνω στη λογοτεχνία, πάνω στο βιβλίο γενικότερα. 

14. Ποιο θεωρείτε πως είναι το μυστικό της επιτυχίας ενός Best Seller;

* Ειλικρινά δεν γνωρίζω να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση. Υπάρχουν Best Seller που είναι πραγματικά διαμάντια, υπάρχουν και Best Seller που τα θεωρώ ποιοτικά φθηνά, πάμφθηνα. Ο λογοτέχνης, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να καταγράφει τις δονήσεις της ψυχής και του νου του αποφεύγοντας να μπει στη διαδικασία να σκεφτεί «επαγγελματικά» έτσι ώστε να έχει επιτυχία κλπ. Αν κάποιο βιβλίο μας καταφέρει και γίνει Best Seller, καλώς να γίνει. Φτάνει να μη χάσουμε την ουσία του «γράφω» και του «ποιώ» ούτως ώστε να γίνει αυτό.

15. Αν έπρεπε να επιλέξετε ανάμεσα στο έντυπο ή στο ηλεκτρονικό βιβλίο, εσείς ποιο θα επιλέγατε;

* Θα επέλεγα το έντυπο βιβλίο γιατί θεωρώ μοναδική τη διαδικασία της έκδοσης, τη μυρωδιά του χαρτιού, την μεταφορά του όπου κι αν βρίσκεσαι, την ιδιαίτερα φιλική του παρέα. Από την άλλη μεριά σαφώς και δεν υποτιμώ το ηλεκτρονικό βιβλίο, έχει μάλιστα σημαντικά πλεονεκτήματα σε ό,τι αφορά κυρίως το οικονομικό σκέλος και μπορεί, υπό κάποιες προϋποθέσεις, να απευθυνθεί σε περισσότερο ευρύ αναγνωστικό κοινό. 

16. Ποια συμβουλή θα δίνατε σ’ ένα νέο λογοτέχνη;

* Σε έναν νέο λογοτέχνη θα έλεγα να προσπαθεί να αφήνει το δικό του ιδιαίτερο δημιουργικό αποτύπωμα αποφεύγοντας τα συνήθη, τα πεπατημένα τα ρηχά και τα εύπεπτα.  Όλα τα πράγματα στη ζωή και ιδίως η τέχνη του λόγου, θέλουν τρόπο. Ο τρόπος είναι αυτός που καθορίζει την εξέλιξη τους. Τα μικρά και μεγάλα εκείνα βήματα που μας απεγκλωβίζουν από την ομηρία της αγνωσίας. Που αλλάζουν τη θέση, τη φορά, την ματιά που βλέπουμε τον κόσμο. Που τον μαθαίνουμε ξεμαθαίνοντάς τον. Κάθε καιρός ορίζει μ’ ένα δικό του τρόπο την λογοτεχνία και την ποίηση. Όμως καμιά λογοτεχνία και καμιά ποίηση, δεν στάθηκε στα πόδια της, που δεν είχε στο κέντρο της το ανθρώπινο βίωμα. Ο Ρίλκε, γράφει πως: "Για να μπορέσει να γράψει κανείς αξιόλογα, πρέπει να έχει δει πολλές πολιτείες, ανθρώπους, πράγματα, πρέπει να γνωρίζει τα ζώα, πρέπει να γνωρίζει πως πετούν τα πουλιά και να ξέρει την κίνηση που κάνουν τα μικρά λουλούδια, όταν ανοίγουν το πρωί".

17. Τώρα ας περάσουμε στην πλευρά του αναγνώστη. Ποιο είναι το τελευταίο βιβλίο που διαβάσατε;

* Το τελευταίο βιβλίο που διάβασα είναι το «Απαγορευμένοι κήποι» της εξαιρετικής Τουρκοκύπριας ποιήτριας Νεσιέ Γιασίν ((Neshe Yashin) από τις εκδόσεις «Βακχικόν». Πρόκειται για ένα ανθολόγιο ποιημάτων με αισθηματική φόρτιση δίχως όμως η συγγραφέας να επιχειρεί εσκεμμένα να αισθηματολογεί. Ποιήματα ενδεδυμένα με αγάπη. Αγάπη προς τον άνθρωπο, τη φύση, την πατρίδα της την Κύπρο, την ενιαία και αδιαίρετη Κύπρο. Θεωρώ πως αξίζει της προσοχής μας το συγκεκριμένο βιβλίο το οποίο συνιστώ ανεπιφύλακτα στο αναγνωστικό κοινό.

18. Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;

* Έχουμε την ευτυχία και ευλογία μαζί να έχουμε εξαιρετικούς συγγραφείς - ποιητές στην πατρίδα μας. Συγγραφείς - ποιητές αχθοφόρους, συγγραφείς σπορείς, συγγραφείς φωτοδότες. Παλιούς και νέους. Ενδεικτικά και μόνο θα αναφέρω τους Κωνσταντίνο Καβάφη, Γιάννη Ρίτσο, Τάσο Λειβαδίτη, Οδυσσέα Ελύτη, Νίκο Καρούζο, Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Χρόνη Μίσσιο, Κατερίνα Γώγου. Γνωρίζω πως αδικώ παρά πολλούς/ές μα είναι αλήθεια πως οι παραπάνω αναφερθέντες έπαιξαν σημαντικό, καταλυτικό θα έλεγα ρόλο στην όποια προσέγγισή μου στην ποίηση μα και στη ζωή. Από ξένους συγγραφείς - ποιητές να αναφέρω οπωσδήποτε τον Φερνάντο Πεσσόα, τον Πάμπλο Νερούντα, τον Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι, τον Πάουλ Τσελάν, την Άννα Αχμάτοβα.

19. Ποια είναι τ’ αγαπημένα σας βιβλία;

* Πολλά, πάρα πολλά είναι τα αγαπημένα μου βιβλία και δυσκολεύομαι πραγματικά να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση υπό την έννοια πως θα μπορούσα να μιλώ και να γράφω για αυτά ασταμάτητα. Αναφέρω ενδεικτικά κάποια και όπως μου έρχονται αυτή τη στιγμή στο νου. «Αλχημιστής» του Paulo Coelho, «Θρίαμβος χρόνου» του Νίκου Καρούζου, «Προσανατολισμοί» του Οδυσσέα Ελύτη, «Η αβάστακτη ελαφρότητα του είναι» του Milan Kundera, «Βιολέτες για μια εποχή» του Τάσου Λειβαδίτη, «Καλά εσύ σκοτώθηκες νωρίς» του Χρόνη Μίσσιου, «Ερωτικά ποιήματα» του Pablo Neruda, «Ιδιώνυμο» της Κατερίνα Γώγου, «Ο μύθος του Σίσσυφου» του Albert Camus.  

20. Τελευταία ερώτηση. Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια στο χώρο της λογοτεχνίας;

* Ασπαζόμενος τη ρήση πως το «μέλλον είναι τώρα» προσπαθώ όσο μου είναι μπορετό να ζω τις στιγμές μου γεμάτα, συμμετέχοντας ενεργά στο πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό γίγνεσθαι και να αποτυπώνω λογοτεχνικά τις σκέψεις μου είτε αυτές αφορούν ανυψώσεις και χαίρε είτε αφορούν καταβυθίσεις και νέφη, είτε αφορούν ενστάσεις και δια-μαρτυρίες. Ετοιμάζω μια καινούργια ποιητική συλλογή που ευελπιστώ να εξέλθει στο φως τη νέα χρονιά (2020). Έχω κατά νου επίσης μια συγκεντρωτική έκδοση με αγαπημένα μου ποιήματα από όλες τις, μέχρις τώρα, εκδοθείσες ποιητικές μου συλλογές. Σε κάθε περίπτωση οφείλουμε θαρρώ να έχουμε τις φλέβες μας ανοιχτές και τις αισθήσεις μας στιλπνές απέναντι στους όχι και τόσο ρόδινους και καρποφόρους καιρούς μας.   


_ Η παραπάνω συνέντευξη στον Δημοσιογράφο, Λογοτέχνη και Εκδότη του Περιοδικού «ΚΕΦΑΛΟΣ» κ. Πλούταρχο Πάστρα δημοσιεύτηκε στον ιστοχώρο του Περιοδικού στις 25.01.2020

kefalosperiodiko.blogspot.com/2020/01/takis-tsantinlas.html?fbclid=IwAR09FCcNbrLXUU0mGnRqcGHsrnM6vKrwmnO3s3zPYM6_PaFqE8m28dFoBJg

Έκπαγλος λόγος

Να είσαι θέλω
καθαγιασμένη φωτιά
στα χείλη
στο σώμα
στις φλέβες μου.
Πόθος 
δαιμονικός κι αχαλίνωτος.
Έκπαγλος λόγος
στην κάθε έξαρση
των ηδονών σου.

__________Υ.Γ.

Τόσο με πυρπολήσανε τα μάτια σου
που ως κι ολάκερη η θάλασσα
καθίσταται αδύναμη

να σβήσει τη φωτιά τους.


Τάκης Τσαντήλας

Βαρκάδα στην πλάνη

Οι μνήμες σκυθρωπές
μπαινοβγαίνουν στις φλέβες
σύννεφα και βροχή και αέρας
στα καταλύματα μιας άφαντης μέρας
με τις ανάσες να πνίγονται
τα όνειρα να σιωπούν
τα μάτια να κλείνουν
απ' την αφόρητη ζάλη
την παραζάλη
την αχρωμία των νοημάτων
την απερισκεψία των θυμών
την νόσο των ιερών μας εδραίων
που αποπνέει ο ρηχός μας ορίζοντας
τα τραγούδια που λένε για έρωτες
δίχως τον έρωτα μέσα τους
που λένε δίχως να λένε
που καίνε δίχως να φλέγονται
κι εσύ να ξανοίγεσαι μόνος
βαρκάδα στην πλάνη με τρύπιες σημαίες
ως φεγγάρι χλωμό
καλεσμένο σε δείπνο
εραστών που κοιμούνται.

__________Υ.Γ.

Ο λόγος εδώ
η ομίχλη εδώ
όλα εδώ
μ' έναν θεό, των απόρων, απών
κι ένα σύννεφο άκεφο
να ψάχνει το παντελόνι του στ' άπλυτα.


Τάκης Τσαντήλας

 

Περιεκτική αφήγηση

Πυξίδα οι λέξεις που λέμε ή πνίγουμε
δείχνουν τη στάση μας
για τα πράγματα
για τα οράματα
για τα θαύματα.
Πυξίδα οι πράξεις μας
οι εμφάσεις μας
οι σιωπές μας
μυστικά ξυπνητήρια συνείδησης
που μας εγκαλούν δυνατά κάθε φορά
που ξεχνάμε ν’ αρδεύσουμε
λίγο ακόμα το "εμείς"
στους κοινούς μας λειμώνες.

__________Υ.Γ.

Χαράσσομαι!
Σε σένα πάνω και πορεύομαι.
Ως ασκητής
ως πορθητής
κι ως εωσφόρος.


Τάκης Τσαντήλας

Σαν γραφή και εξέγερση

Είσαι η νύχτα, η μνήμη

η απουσία, η τέφρα

η σκιά που προβάλλει γυμνή

στο ιερό του μυαλού

κι αφυπνίζει λαγνείες.

Είσαι η λάμψη, η σπορά

η αγκαλιά, η θωπεία

η κραυγή που αντηχεί δυνατά

στα πεδία του πάθους

κι ανταμώνει μ' αισθήσεις.

Είσαι εκεί, είσαι εδώ και παντού

σαν γραφή
σαν φωνή

σαν ροή
σαν εξέγερση.

__________Υ.Γ.

Τα καλύτερα ποιήματα δεν γράφονται.
Σβήνονται!
Με ηδείες ανάσες ασύνετου πάθους.


Τάκης Τσαντήλας

Σπασμένη πυξίδα

Έτσι να διασχίζεις τον έρωτα
εύοσμα
πυροδοτώντας τη νύχτα με πάθος
με την πυξίδα σπασμένη
να δείχνει μονάχα τη γάργαρη δίψα σου
το φλογερό σου ξεγύμνωσε βλέμμα και έλα
ως χάδι
ως νύγμα
ως  φλοίσβισμα.
Ο σπόρος που κέντησες μυστικά
μες στη θύελλα άνθισε,
έναστρος έγινε
οργασμός.

__________Υ.Γ. 

Να σε κοιτώ μονάχα θέλω
να εξυμνώ την ομορφιά
σε κάθε ανάσα σου.


Τάκης Τσαντήλας

ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη

ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη / Τάκης Τσαντήλας / Εκδόσεις χρόνος / 2019

Της σελήνης

Με μια, δυο, πολλές σταγόνες ομορφιάς
γεμίζει η σελήνη η αμφίκυρτη.
Και ναι, η αγάπη είναι δρόμος
είναι όρμος
είναι λόγος.
Αβρός κι ευπροσήγορος!

__________Υ.Γ.
Μέσα απ’ τις εξεγέρσεις του φωτός
γυρίζουν τ’ άστρα τον τροχό της ιστορίας.


Τάκης Τσαντήλας

Το ανθάκι της ουτοπίας

Ανάμεσα στην ερμητική σιωπή
και στην ακατάσχετη φλυαρία
υπάρχει ο δημιουργικός λόγος.
Ο ποιητικός λόγος.
Ανάμεσα στην δυσφορία του καύσωνα
και στην μελαγχολία της συννεφιάς
υπάρχει το εαρινό γλυκοχάραμα.
Με ό,τι αυτό συμβολίζει και σηματοδοτεί.
Η μελαγχολικά αισιόδοξη ματιά του εμείς
που τα διεκδικούμε και τα θέλουμε όλα.
Ποτίζοντας με συνέπεια
το ανθάκι της ουτοπίας.


Τάκης Τσαντήλας

Τάκης Τσαντήλας / ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη

Επίγνωση 

Μια ζωή μαζί σου
και είναι αλήθεια πως δεν τα κατάφερα
- ακόμα τουλάχιστον -
ν’ απαγγείλω στον άνεμο
το ποίημα εκείνο που πονά
που σιωπά
που φλέγεται
που μονάζει στον βυθό
των μεγάλων ματιών σου.

__________Υ.Γ.
Ο πιο μακρύς
ο πιο βαθύς
ο  πιο ηδύς ορίζοντας
....τα μάτια σου!

___________________________

Έσχατο καταφύγιο


Κάθε φορά που ΔΕΝ εκφράζεσαι
το φως συστέλλεται
η μέρα φθίνει
ο νους σκοτίζεται
βυθίζεται
σμίγει στην άβυσσο
με την οδύνη.

__________Υ.Γ.

Η έκφραση είναι το έσχατο καταφύγιο
των αχθών, των παθών, των φορτίων μας.
Άστρο στη νύχτα μας κι αιμοδοσία ζωής.

___________________________

Της σελήνης


Με μια, δυο, πολλές σταγόνες ομορφιάς
γεμίζει η σελήνη η αμφίκυρτη.
Και ναι, η αγάπη είναι δρόμος
είναι όρμος
είναι λόγος.
Αβρός κι ευπροσήγορος!

__________Υ.Γ.
Μέσα απ’ τις εξεγέρσεις του φωτός
γυρίζουν τ’ άστρα τον τροχό της ιστορίας.

____________________________


Μετέωρο βήμα


Εμείς το εξεγερμένο μέλλον

με τον πορφυρό κρατήρα,

η αναρρίχηση στον ιστό των παθών,

ο ανθός της χαράς που σπείραμε στον ορίζοντα,

η ευωδιά που αναδίδουν τα ποιήματα

καθώς τ’ απαγγέλει ο άνεμος

προσπερνώντας μαζί μας

το μετέωρο βήμα της νύχτας.

__________Υ.Γ.

Καμιά νύχτα - όσο βαθιά κι αν φαντάζει -
δεν δύναται να αποκρύψει
την πάνσεπτη λάμψη των άστρων.


Τάκης Τσαντήλας / ΥΣΤΕΡόΓΡΑΦΑ με παραλήπτη / Χρόνος εκδόσεις / 2019

Λαθρεπιβάτες του φωτός

Από πάντα μαζί ταξιδεύαμε
ναι, μαζί, κι ας το αγνοούσαμε
ιχνηλατώντας μουσικές
κι αδέσποτα ποιήματα
σε εύθραυστους μικρούς γιαλούς
και σε θροΐσματα του ανέμου
λαθρεπιβάτες του φωτός
σαν αποκαμωμένα όνειρα που ανθούν
σε χέρσο έδαφος πολέμου.
Και ταξιδεύαμε
και αγρυπνούσαμε
κι ανθίζαμε
όπως ανθίζει ο έρωτας
καθώς περιπλανά τη νύχτα
και χαράζει.

__________Υ.Γ.
Κάθε αλκή και η ομίχλη της
κάθε κραυγή και μια αιτία για ξενύχτι και ξημέρωμα.


Τάκης Τσαντήλας

Εδάφιο επιθυμίας

Είναι φορές
που η μνήμη συναντά αναπάντεχα
τη σφοδρή επιθυμία
και τότε το σώμα εγείρεται
οι φλέβες φουσκώνουν
ο νους εκτροχιάζεται
γίνεται αγέρας
φωτιά
καταιγίδα.

__________Υ.Γ.
Πρέπει να είσαι καθαρός
για να μπορείς να ημερεύεις αμαρτίες.

Τάκης Τσαντήλας

Άστατο σύννεφο

Αναρωτιέμαι
- κι ας θαρρώ πως σε ξέρω από πάντα - 
αν είσαι ποίημα
κάτι από μένα που βρήκες στ’ αζήτητα
η απλά ένα άστατο σύννεφο.
Αναμφίβολα πάντως
κι ύστερα από τόσες φορές
που αλλάξαμε σώματα
ακόμα και η πιο μυστική σου ανάσα
αφθονεί
στο ιερό
του κοινού μας ναΐσκου. 

__________Υ.Γ.

Ακόμα κι ο παράδεισος

φαντάζει ελάχιστος
μπροστά στην αρμονία

που αναδίδει η θάλασσα
καθώς η αύρα της χαράσσει

το γυμνό κορμί σου.


Τάκης Τσαντήλας

Έσχατο καταφύγιο

Κάθε φορά που ΔΕΝ εκφράζεσαι
το φως συστέλλεται
η μέρα φθίνει
ο νους σκοτίζεται
βυθίζεται
σμίγει στην άβυσσο
με την οδύνη.

__________Υ.Γ.
Η έκφραση είναι το έσχατο καταφύγιο
των αχθών
των παθών
των φορτίων μας.
Άστρο στη νύχτα μας κι αιμοδοσία ζωής.


Τάκης Τσαντήλας

Σύννεφο με αναμνήσεις

Και μετά το παρανάλωμα τι;
Ξέρω, θα μου πεις,
θα μου τραγουδήσεις μάλλον
πως, "τίποτα δεν έχει αλλάξει
και τίποτα δεν είναι όπως παλιά"
και το βιολί να σιγοκλαίει ψηλά στη σκέπη
που ανεβαίναμε να προσεγγίσουμε τα σύννεφα
γιατί εκεί ζούσαμε
εκεί ανασαίναμε
εκεί ανθούσαμε.

Και τώρα; τώρα που το πάθος ναυάγησε
εκεί στα σύννεφα δεν ζει κανείς
κανείς θνητός δεν ζει εκεί
μήτε θεός
μήτε κι ο θάνατος
γιατί κι αυτός μετοίκησε στη γη
και συμβιώνει με τρελούς
με άστεγους
και με αποκλεισμένους.

Το κρύο, Μάτια μου, αφόρητο
κι ας είναι ντάλα Καλοκαίρι.

__________Υ.Γ.

Κάπου πρέπει να σείεται το φως
για να μπορούν τα όνειρα να καίνε
να λένε
ν' αγάλλονται.     

Τάκης Τσαντήλας

Απεραντοσύνη

Είναι η νοσταλγία για το αύριο
που μας κρατάει ξάγρυπνους,
το φως των αεικύμαντων μαχών
που ανασκαλεύει την ιστορία,
το φιλί που ανεμίζει ασύνορο
στα οδοφράγματα της εξέγερσης,
το ταξίδι είναι
στα βαθύπεδα του εντός μας,
η προσέγγιση μας στο άγνωστο
πέρα από βεβαιότητες
κι από κρυσταλλωμένες αγυρτείες.

__________Υ.Γ.

Ανάμεσα σε μνήμες

από καιρούς αιμοβόρους 

κι αθώρητα δάκρυα

η αίσθηση ενός οικείου αγγίγματος
είναι που περικλείει
όλη την απεραντοσύνη της αγάπης.
Ως μουσική
ως ηδονή
ως ποίηση!


Τάκης Τσαντήλας